(8)

Budowa programów studiów z wykorzystaniem efektów uczenia się – seminarium bolońskie na Uniwersytecie Zielonogórskim

12 kwietnia odbyło się cykliczne seminarium bolońskie zorganizowane przez Prorektora ds. Jakości Kształcenia. Gościem Uniwersytetu był Ekspert Boloński mgr Ryszard Rasiński. W spotkaniu, które miało charakter informacyjno-szkoleniowy wzięli udział m.in. wydziałowi koordynatorzy jakości kształcenia i członkowie senackiej komisji ds. kształcenia. Seminarium otworzyła Prorektor ds. Jakości Kształcenia prof. Wielisława Osmańska-Furmanek. Zgromadzeni w sali Senatu minutą ciszy uczcili pamięć ofiar katastrofy samolotu pod Smoleńskiem. Kilka słów do zebranych skierował JM Rektor.

Od listopada 2006 roku na UZ odbyło się kilka spotkań bolońskich, na których zaproszeni Eksperci zaprezentowali następujące tematy:

  • Proces Boloński – główne założenia i podstawy prawne (Jolanta Urbanikowa);
  • Wielostopniowość studiów (Jolanta Urbanikowa);
  • ECTS jako system akumulacji i transferu punktów (Jolanta Urbanikowa);
  • System ECTS jako narzędzie zarządzania programem studiów (Ryszard Rasiński);
  • Katalog Przedmiotów/Pakiet informacyjny ECTS (Ryszard Rasiński);
  • Europejska i Krajowa Struktura Kwalifikacji (Ewa Chmielecka);
  • Studia dwustopniowe (Stanisław Chwirot);
  • Kultura jakości w świetle postulatów Procesu Bolońskiego (Marek Wilczyński);
  • Wdrażanie systemu ECTS jako narzędzia realizacji Procesu Bolońskiego (Tomasz Saryusz-Wolski);
  • Wdrażanie systemu ECTS w Polsce – słabe i mocne strony (Tomasz Saryusz-Wolski).

Seminarium opierało się o dwa bloki tematyczne: „Budowa programów studiów z wykorzystaniem efektów uczenia się” oraz „Opisywanie programów/przedmiotów w języku efektów uczenia się”.

Efekty uczenia się określają, co uczący się wie, rozumie i potrafi po zakończeniu okresu kształcenia (w obszarze wiedzy, umiejętności i postaw). Ekspert omówił m.in. podstawowe atrybuty i klasyfikację efektów, zasady ich formułowania oraz wykorzystanie taksonomii Blooma do opisywania efektów uczenia się. Uczestnicy rozwiązywali zadania polegające na krytycznej ocenie i weryfikacji języka opisu efektów uczenia się dla przykładowo podanego przedmiotu oraz programu studiów. Dyskutowali również o zagadnieniach dotyczących programów studiów, Krajowych Ram Kwalifikacji, przepisów prawnych związanych z zawodami regulowanymi, konfrontowali opinie na tematy związane z realizacją założeń Procesu Bolońskiego w praktyce.

„Budowa programów studiów z wykorzystaniem efektów uczenia się”
„Budowa programów studiów z wykorzystaniem efektów uczenia się” - warsztat
„Od Europejskich do Krajowych Ram Kwalifikacji” (publikacja pod redakcją merytoryczną Ewy Chmieleckiej)

(7)

3 kwietnia 2009 r. odbyło się kolejne seminarium bolońskie. Gościem Uniwersytetu był Ekspert Boloński dr Tomasz Saryusz-Wolski, dyrektor Centrum Kształcenia Międzynarodowego Politechniki Łódzkiej.

Spotkanie miało charakter informacyjno-szkoleniowy. Zostało zorganizowane przy współpracy z Fundacją Rozwoju Systemu Edukacji w Warszawie. Tematem przewodnim był Europejski System Transferu i Akumulacji Punktów (ECTS): wdrażanie systemu jako narzędzia realizacji Procesu Bolońskiego oraz słabe i mocne strony wprowadzania ECTS w Polsce. Uczestnikami spotkania byli m.in. wydziałowi koordynatorzy jakości kształcenia i członkowie senackiej komisji ds. kształcenia. Seminarium otworzył JM Rektor, a całość prowadziła Prorektor ds. Jakości Kształcenia prof. Wielisława Osmańska-Furmanek.

W swoim wystąpieniu Ekspert zwrócił uwagę na błędne postrzeganie Procesu Bolońskiego, utożsamianego z dostosowaniem polskiego szkolnictwa do systemu zachodniego w ramach integracji z Unią Europejską. Przypomniał, że istotą Procesu Bolońskiego są przemiany w europejskim szkolnictwie wyższym w celu przystosowania do potrzeb początku XXI wieku - z zachowaniem bogactwa i różnorodności doświadczeń poszczególnych krajów. System ECTS jest jednym z podstawowych narzędzi służących realizacji tych przemian. Opiera się na nakładzie pracy studenta potrzebnym do uzyskania określonych (założonych w programie studiów) efektów kształcenia (uczenia się). Wykorzystywany jest do konstrukcji programów studiów opartych na efektach uczenia się, do zaliczania okresu studiów poza uczelnią macierzystą, do rozliczania studentów z postępu w nauce.

W części roboczej dr Saryusz-Wolski odpowiadał na pytania związane z praktycznymi aspektami stosowania ECTS w przypadkach konkretnych programów studiów prowadzonych na naszej uczelni.


Kolejne z cyklicznych seminariów bolońskich zaplanowane jest na początek następnego roku akademickiego.

(6)

10-te urodziny Procesu Bolońskiego

(5)

Proces Boloński. Co kazdy z nas wiedzieć powinien
(rozmowa z Ekspertami Bolońskimi: E.Chmielecką, S. Chwirotem i M.Wilczyńskim)

(4)

Udział Uniwersytetu Zielonogórskiego w tworzeniu Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego stawia przed społecznością akademicką szereg wyzwań. 6 listopada 2008 r. gościliśmy grupę Ekspertów Bolońskich na kolejnym seminarium związanym z realizacją Procesu Bolońskiego na polskich uczelniach. Listopadowe spotkanie było trzecim z cyklu zaplanowanych i zorganizowanych przez Prorektora ds. Jakości Kształcenia przedsięwzięć tego typu. Wcześniejsze seminaria dotyczyły głównych założeń Procesu Bolońskiego oraz systemu ECTS.

Listopadowe spotkanie - adresowane do kadry kierowniczej - poświęcone było: wielostopniowości studiów, strukturze kwalifikacji oraz jakości kształcenia. Uczestnikami seminarium byli m.in. dziekani, prodziekani, wydziałowi koordynatorzy jakości kształcenia – osoby, które na co dzień zajmują się wdrażaniem założeń Procesu Bolońskiego na wydziałach. W części spotkania uczestniczył Jego Magnificencja Rektor. Zaproszeni Eksperci zaprezentowali następujące zagadnienia:

Seminarium prowadziła Prorektor ds. Jakości Kształcenia prof. Wielisława Osmańska-Furmanek.

Spotkanie z Ekspertami dostarczyło wielu cennych informacji na temat przebiegu realizacji Procesu Bolońskiego na polskich uczelniach i towarzyszących tym działaniom problemów. Było również okazją do zapoznania się z zadaniami, które niebawem staną przed środowiskiem akademickim m.in. w związku z wprowadzeniem Krajowej Struktury Kwalifikacji.

Po seminarium wydziałowi koordynatorzy jakości kształcenia wzięli udział w warsztacie szkoleniowym na temat efektywnej komunikacji prowadzonym przez Pana Jana Przewoźnika, trenera firmy szkoleniowej Integracja.

Miesięcznik Uniwerytet Zielonogórski

(3)

10 lipca 2006 r. odbyło się pierwsze z cyklu „Seminarium Bolońskie” skierowane do dziekanów, prodziekanów, koordynatorów PB na poszczególnych wydziałach, kierowników dziekanatów oraz pozostałych osób z dziekanatów zaangażowanych w tematykę bolońską. Seminarium otworzyła prof. Wielisława Osmańska-Furmanek, która przedstawiła ideę tych spotkań. W części roboczej wystąpiła p. Jolanta Urbanikowa, krajowy Promotor Boloński, pełnomocnik rektora na Uniwersytecie Warszawskim, prezentując tematy:

  • Proces Boloński – główne założenia i podstawy prawne,

  • Wielostopniowość studiów,

  • ECTS jako system akumulacji i transferu punktów oraz Katalogi przedmiotów ECTS.

Omawiana tematyka spotkała się z uważnym przyjęciem uczestniczących w nim osób.

Kolejne spotkania będą organizowane po wakacjach. Pzewidywany program spotkań:

  • Opracowanie wytycznych dotyczących przyporządkowania punktów zaliczeniowych przedmiotom prowadzonym na UZ w sposób zgodny z zasadami ECTS;

  • Stworzenie Katalogu Przedmiotów w językach: polskim i angielskim.

(2)

Gościem II-giego Seminarium Bolońskiego, które odbyło się 27 listopada 2006 r. był pan Ryszard Rasiński. Promotor boloński z Uniwersytetu Łódzkiego przedstawił następujące tematy:

  • System ECTS jako narzędzie zarządzania programem studiów
  • Katalog Przedmiotów/Pakiet informacyjny ECTS
W ramach spotkania, które miało przede wszystkim charakter warsztatowy, prowadzący poddał analizie i konstruktywnej krytyce system ECTS funkcjonujący na UZ (analiza siatek ocen z punktacją wybranych wydziałów, instytutów).

Wymiana uwag i doświadczeń przyniosła już wymierne rezultaty: grupa wydziałowych Koordynatorów PB podjęła prace nad aktualizacją uczelnianego Regulaminu ECTS. Regulamin ten, po akceptacji przez senacką Komisję ds. Kształcenia i przyjęciu uchwałą przez Senat, powinien wejść w życie z początkiem 2007 roku.

(1)

Miesięcznik społeczności akademickiej, nr 9/1 - grudzień2006/styczeń2007:

Rozmowa z Ryszardem Rasińskim – krajowym Promotorem Bolońskim z Uniwersytetu Łódzkiego, gościem II Seminarium Bolońskiego na UZ.

Pełni Pan funkcję Promotora Bolońskiego. Jaką dokładnie ”misję do spełnienia” mają krajowi promotorzy?
Krajowy Zespół Promotorów Bolońskich to aktualnie 14 osób reprezentujących uczelnie państwowe, głównie uniwersytety i politechniki. Mamy też w swoim gronie przedstawiciela Parlamentu Studentów RP. Naszym zadaniem jest przekazywanie polskiej społeczności akademickiej, w tym również pracownikom administracji uczelnianych, wiedzy o najważniejszych postulatach Deklaracji Bolońskiej z 1999 roku. Występujemy najczęściej w roli ekspertów prowadzących szkolenia i warsztaty tematyczne dotyczące poszczególnych aspektów Procesu Bolońskiego, takich jak wprowadzanie studiów trójstopniowych, implementacja punktowego systemu ECTS rozliczania osiągnięć studentów, czy tworzenie wewnętrznych systemów zapewniania jakości kształcenia w uczelniach. Jako zespół jesteśmy też ciałem doradczym i opiniującym w kwestiach związanych z realizacją Procesu Bolońskiego zarówno na poziomie uczelnianym, jak też centralnym. W szczególności staramy się doradzać, jak formułować np. regulaminy studiów, czy standardy kształcenia w duchu i języku postanowień Deklaracji Bolońskiej.

Z racji pełnionej roli ma Pan kontakt z wieloma uczelniami wyższymi w Polsce. Jak dalece jesteśmy zaawansowani we wdrażaniu Procesu Bolońskiego na poziomie krajowym?
Z moich doświadczeń Promotora Bolońskiego wynika, że z reguły lepiej radzą sobie z realizacją postulatów bolońskich uczelnie małe, np. jedno-wydziałowe. Jest to zrozumiałe, ponieważ są to zwykle instytucje nastawione wyłącznie na kształcenie, często jedynie na studiach I stopnia, gdzie łatwiej jest zaimplementować system punktowy, czy opracować suplement do dyplomu. Od tej reguły są oczywiście wyjątki -- jedyną polską uczelnią, która otrzymała unijny certyfikat jakości „ECTS Label” za pełne i spójne wprowadzenie sytemu punktowego jest Akademia Rolnicza we Wrocławiu, uczelnia wielo-wydziałowa, która prowadzi także badania naukowe. Tym niemniej najwięcej sygnałów o trudnościach z realizacją postanowień bolońskich dochodzi z uczelni dużych, gdzie bez dobrego systemu informatycznego i harmonizacji działań wydziałowych niełatwo jest o elastyczność i sprawność administracyjną, warunek konieczny skutecznej obsługi znacznej liczby studiujących.

Jednym z założeń Procesu Bolońskiego jest wzrost konkurencyjności edukacji europejskiej w skali światowej. Czy polskie działania faktycznie wpisują się w tą tendencję?
Jestem zdania, że polskie szkolnictwo wyższe, zwłaszcza państwowe, jest konkurencyjne pod względem jakości oferowanego wykształcenia w wielu obszarach wiedzy. Nasi studenci, uczestnicy programu SOCRATES/Erasmus, świetnie sobie radzą na europejskich uczelniach i przywożą do kraju bardzo dobre opinie i oceny, mimo że studiują w obcych sobie środowiskach i językach. Absolwenci naszych uczelni również są w cenie, czego potwierdzeniem mogą być poważne inwestycje w Polsce (w samej tylko Łodzi) takich potentatów jak Philips, czy Dell. Gorzej natomiast, w porównaniu ze standardami światowymi, wypada organizacyjna i administracyjna strona studiowania w Polsce. Tu postęp i nowoczesność (w sensie logistyki i zarządzania) torują sobie drogę dość wolno. Przykładem niech będzie dokumentacja przebiegu studiów, gdzie nadal funkcjonuje tradycyjny indeks studencki, będący kompletnym przeżytkiem. Wiadomo również, że opinie studentów o pracy dziekanatów, zwłaszcza w większych uczelniach, są z reguły mocno krytyczne.

Proces Boloński bardzo często jest kojarzony tylko i wyłącznie z trzystopniowym systemem studiów, programem Socrates czy punktacją ECTS ... Co tak naprawdę Proces Boloński może zmienić w życiu przeciętnego studenta? Jakie daje możliwości?
Zasadniczym i ostatecznym celem Procesu Bolońskiego jest utworzenie do 2010 roku Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego (European Higher Education Area). Powstanie takiego obszaru ma otworzyć wszystkim studentom, również polskim, możliwość studiowania w więcej niż jednej uczelni europejskiej, według podobnych, przejrzystych zasad organizacyjnych, z możliwością uzyskania ogólnie uznawanego dyplomu ukończenia studiów wyższych już po 3 latach nauki. Najważniejsza z punktu widzenia studenta jest jednak zawarta w postulatach bolońskich idea „zatrudnialności” absolwentów, tzn. idea lepszego dostosowania systemu kształcenia do potrzeb rynku pracy. Proces Boloński ma w założeniu wyrównać szanse absolwentów wobec potencjalnych pracodawców, między innymi dzięki wprowadzeniu jednolitego systemu dokumentacji przebiegu studiów (suplement do dyplomu) i zdefiniowaniu w nieodległej przyszłości „standardów kwalifikacji absolwenta” (ramowa struktura kwalifikacji).

Po raz pierwszy odwiedza Pan Uniwersytet Zielonogórski. Czy ma Pan dla nas jakieś szczególne wskazówki na przyszłość, co warto poprawić w naszej ofercie pod względem standardów bolońskich?
Moja wiedza o Uniwersytecie i jego zaawansowaniu w realizacji postulatów Deklaracji Bolońskiej jest wypadkową oglądu uczelnianego portalu internetowego oraz doświadczenia, jakim była krótka wizyta w Zielonej Górze i spotkanie z pracownikami Uczelni. Było to bardzo pozytywne doświadczenie; wiele pytań i komentarzy jakie usłyszałem świadczyło o znacznie już rozwiniętej „świadomości bolońskiej” środowiska akademickiego nie pozbawionej zresztą zdrowego krytycyzmu. Mam wrażenie, że Uniwersytet, podobnie jak wiele innych dużych uczelni o złożonej strukturze wydziałów, mimo akceptacji postulatów bolońskich, boryka się z problemem koordynacji i harmonizacji działań pro-bolońskich podejmowanych na poszczególnych wydziałach. Dlatego ważne jest, aby na Uczelni funkcjonowała komórka koordynująca działaniami około-bolońskimi.

W chwili obecnej nasi wydziałowi Koordynatorzy PB pracują nad korektą Regulaminu ECTS i istniejącej punktacji ECTS, opracowują wydziałowe Katalogi Przedmiotów, uwzględniając oczywiście przekazane przez Pana na warsztatach uwagi. Kolejny etap prac jeszcze w tym roku akademickim to usprawnienie wewnętrznego systemu zapewniania jakości. Na spotkaniu wspominał Pan jak ważna w tym temacie jest ankietyzacja studentów ...
Tak, uważam, że głos studentów jest ważny, nawet jeśli nie płacą za naukę. Dlatego warto posłuchać, co studenci mają do powiedzenia na temat programu i organizacji studiów, planu zajęć, obciążenia pracą w ramach poszczególnych przedmiotów, dostępności nauczycieli akademickich, pracy dziekanatów, bibliotek, itp. Dobrze przygotowana i przeprowadzona wśród studentów ankieta może być źródłem istotnych informacji o jakości nie tylko nauczania, ale również innych działań uczelni, które tworzą tzw. kulturę jakości.

Dziękuję za rozmowę.

Rozmowę przeprowadziła Natalia Walewska-Wojciechowska – Pełnomocnik Rektora ds. Procesu Bolońskiego Zielona Góra, 27.11.2006 r.




Wszelkie Prawa zastrzeżone (C) 2003 Uniwersytet Zielonogórski